Tutoring na Uniwersytecie Ekonomicznym

Prezentujemy studium przypadku wdrożenia tutoringu akademickiego na Uniwersytecie Ekonomicznym w Krakowie w ramach Wydziałowej Indywidualnej Ścieżki Edukacyjnej. Opis przypadku autorstwa Łukasza Danela, Jakuba Kwaśnego i Agnieszki Żur stanowi fragmenty rozdziału z książki: Tutoring. Teoria, praktyka, studia przypadków pod red. P. Czekierdy, B. Fingasa i M. Szali, Wyd. Wolters Kluwer.

Geneza
Idea Wydziałowej Indywidualnej Ścieżki Edukacyjnej, czyli WISE zrodziła się w głowach Agnieszki i Jakuba, dwójki uczestników Szkoły Tutorów Akademickich organizowanej przez Collegium Wratislaviense w Krakowie. Podczas trwania szkoły, okazało się, że łączy ich ta sama uczelnia, a nawet wydział oraz, jak się szybko okazało, zamiłowanie do dydaktyki. Idea tutoringu reprezentowała coś, czego brakuje w codziennej pracy ze studentami. Duże grupy, szybkie tempo pracy i brak przestrzeni na indywidualizację nauczania utrudnia nawiązywanie bliskich relacji ze studentami. Tutoring proponował nie tylko personalizację procesu edukacyjnego, ale coś więcej – spotkanie, bliską relację i wspólną podróż dwójki ludzi. To dla entuzjastów edukacji brzmiało kusząco. Tutorinng akademicki wydawał się opcją jak najbardziej realną, praktyczną i możliwą do wdrożenia. Rzecz jasna małymi krokami.

(…)

Koncepcja WISE
WISE zaprojektowano z myślą o osobach obdarzonych niespokojnym umysłem, dociekliwych i refleksyjnych, a zarazem gotowych brać na siebie współodpowiedzialność za kształt i rytm swoich studiów. Koncepcja nowej ścieżki studiowania zakładała stworzenie alternatywy dla istniejących specjalności, trwającej jak wszystkie specjalności – trzy ostatnie semestry studiów pierwszego stopnia.

Poprzez indywidualny dobór przedmiotów, studenci WISE sami mieliby kreować swoją specjalność, swój unikalny profil studiów. WISE to ścieżka dla tych, którzy studiując konkretny kierunek nie mieszczą się w ramach jednej specjalności – dzięki temu projektowi, mogą oni realizować podstawę programową przewidzianą dla wybranego wcześniej kierunku, a przedmioty specjalnościowe wybierają sobie podłóg własnych zainteresowań.

(…)
Sercem całego programu miały być oczywiście spotkanie tutorskie i praca indywidualna studentów. Studenci zgłębiają tematy wybrane wspólnie za swoim tutorem poprzez czytanie tekstów i pisanie esejów tutorskich. Studenci ścieżki WISE prócz opieki tutorskiej realizowanej podczas cyklicznych indywidualnych spotkań ze swoim tutorem, mieli mieć także prawo do wyboru promotorów prac dyplomowych spośród wszystkich dostępnych na Wydziale.

(…)
Spersonalizowanie edukacji na poziomie wyższym to oparcie procesu edukacyjnego o osobistą relację z tutorem. Student otrzymuje opiekę tutorska, dzięki której określa ścieżki intelektualnego i naukowego rozwoju, co sprzyja zachowaniu przez studentów relacji “mistrz-uczeń” – zanikającej w procesie masowego kształcenia. WISE to także z założenia program elitarny – co roku limit przyjęć ograniczony jest do 15 studentów Wydziału Ekonomii i Stosunków Międzynarodowych.

WISE miało za zadanie rozwijać potencjał studentów i poszerzać ich horyzonty. Wykształcenie nowoczesnego ekonomisty wymaga gotowości do stałego przekraczania granic swoich specjalności i rozumienia języka dyscyplin pokrewnych. Ten rodzaj studiów zwiększa umiejętność przystosowania się absolwentów studiów ekonomicznych do zmiennych warunków na rynku pracy.

Wdrożenie
Po zakończeniu Szkoły Tutorów Akademickich, pomysł WISE przerodził się w konkretne działania. Od pomysłu, który zrodził się podczas Szkoły Tutorów, do jego realizacji, której efektem była uchwała Rady Wydziału Ekonomii i Stosunków Międzynarodowych upłynęło dokładnie 148 dni. Z chwilą otrzymania Certyfikatu Tutora Akademickiego – Agnieszka oraz Jakub – już jako absolwenci Szkoły Tutorów rozpoczęli poszukiwanie koalicjantów swojego pomysłu. W celu wdrożenia nawet najlepszego i najbardziej nowatorskiego programu, budowa poparcia i poszerzanie grona osób zainteresowanych tematem turoringu akademickiego jest niezmiernie ważne, jeśli nie kluczowe. Wszak wszystkie decyzje programowe podejmowane są kolegialnie przez Władze Rektorskie lub Radę Wydziału.

Pomysł wdrażania idei tutoringu na Uczelni spotkał się z dużym zainteresowaniem, pełnomocnika Rektora ds. Jakości Kształcenia, który odegrał ważną rolę w powstawaniu WISE. Kolejną kluczową osobą na drodze do realizacji programu WISE był Dziekan Wydziału. Zarys programu uzyskał Jego poparcie. Inicjatorzy pomysłu otrzymali od Dziekana zielone światło i mogli przystąpić do dalszego działania. Należało poszerzać koalicję oraz opracować formalne ramy programu. To co trzeba było zrobić – to przede wszystkim napisać regulamin, propozycję uchwały Rady Wydziału, a następnie zarazić ideą zmian kolejne osoby – Parlament Studencki, Wydziałową Komisję ds. Dydaktyki oraz pozostałych członków Rady Wydziału. Te zadania realizowane były równolegle i intensywnie. Był listopad. Czas gonił, gdyż pomysłodawcy planowali uruchomić pierwszy nabór w styczniu 2014 i uruchomić WISE od semestru letniego.

Na początku nie obyło się bez szeregu problemów proceduralnych, formalnych i prawnych. W wyniku konsultacji propozycji regulaminu z prawnikami zmianie uległa nazwa projektu na Wydziałową Indywidualną Ścieżkę Edukacyjna, gdyż nazwa „studia” zarezerwowana jest dla konkretnych kierunków. Z poparciem Parlamentu Studenckiego nie było problemów, a Wydziałowa Komisja ds. Dydaktyki projekt poparła entuzjastycznie. Z kompletem dokumentów, regulaminem i opiniami pomysłodawcy udali się do prorektora ds. Kształcenia i studentów aby uzyskać zgodę na wliczanie godzin tutorskich do pensum pracownikom naukowo-dydaktycznym uczelni. Rektor zainteresowany był ideą tutoringu i włączaniem tej formy współpracy ze studentami do programów studiów. Zgoda na częściowe wliczenie godzin tutorskich do pensum została wydana.
(…)

Tutoriale WISE
Wydziałowa Indywidualna Ścieżka Edukacyjna jest projektem trzy-semestralnym. Program zakłada, że podczas każdego semestru studiów odbędzie się osiem godzin indywidualnych tutoriali z każdym ze studentów, Tutoriale są dla studentów przedmiotem obowiązkowym, wchodzącym w program studiów. W każdym semestrze studenci są oceniani przez tutorów za swoją pracę i rozliczani z jej efektów. Ocena ta jest częścią składową średniej oceny ze studiów.

W pierwszej edycji tutorzy uzgodnili pomiędzy sobą podstawowe zasady dotyczące przebiegu poszczególnych cykli. Każdy tutor w sposób indywidualny dobiera tematykę spotkań oraz ustala ich harmonogram. Tutoriale mają bardzo zindywidualizowany przebieg, a ich charakter (tutoring rozwojowy lub naukowy) w dużym stopniu uzależnione są od potrzeb studenta. Spotkania te odbywają się mniej więcej dwa razy w miesiącu, w terminach uzgodnionych ze studentem. Pierwsze spotkania w każdym cyklu służą przede wszystkim doradzaniu studentom w sprawie ich indywidualnego planu studiów oraz wypracowaniu i przedyskutowaniu obszaru tematycznego, który będzie przedmiotem kolejnych spotkań. Odbywa się to najczęściej na zasadzie próby pogodzenia oczekiwań studenta z przygotowaniem tutora do prowadzenia spotkań poświęconych konkretnej problematyce. Jest to w pracy tutorskiej moment bardzo ważny, wydaje się też, że jeden z najtrudniejszych – w efekcie poczynionych ustaleń student musi mieć poczucie, że tutoriale będą dotyczyć kwestii znajdujących się w jego polu zainteresowania, tutor z kolei, że będzie w stanie wnieść w te spotkania wystarczający zasób wiedzy tak, aby zoptymalizować ich efekty. Zadaniem tutora jest pomóc studentowi zidentyfikować obszary swoich zainteresowań naukowych, określić ich wagę i stopień zadowolenia z posiadanej wiedzy w danym obszarze, tak aby nakreślić obszar i cele wspólnej wędrówki tutorskiej.

Najważniejszym narzędziem, z którego korzystają tutorzy WISE w pracy tutorskiej, są eseje tutorskie. Każde spotkanie rozpoczyna się od odczytania zadanego na poprzednim spotkaniu eseju, a kończy wypracowaniem tematu kolejnego eseju. Podczas tutoriali ma miejsce dyskusja nad esejem – rozwinięcie wskazanych w nim argumentów, pogłębianie wybranych wątków, informacja zwrotna oraz wskazanie obszarów rozwoju. Tutor przekazuje również studentowi materiały uzupełniające oraz sugeruje sięgnięcie do dodatkowej literatury. W zależności od konkretnej potrzeby, podczas pracy, tutorzy WISE sięgają po inne narzędzia (np. coachingowe) celem optymalizacji całego procesu edukacyjnego.

Należy pamiętać o tym, że tutoriale są tylko jednym z elementów Wydziałowej Indywidualnej Ścieżki Edukacyjnej. Tutorzy starają się, aby z punktu widzenia studentów były one elementem najważniejszym, ale mają świadomość tego, że to nie tylko tutoring skłonił ich do aplikowania na WISE. Podczas rozmów kwalifikacyjnych studenci pytani o motywy aplikowania w pierwszej kolejności wymieniali możliwość dobru przedmiotów ze wszystkich specjalności. Dotychczasowe doświadczenie WISE wskazuje na to, że tutoring jest dla studentów aplikujących terminem niejasnym i dopiero z czasem uczą się ze spotkań tutorskich korzystać i w ramach nich się rozwijać. Waga tutoriali w ich procesie edukacyjnym rośnie z czasem wraz z kolejnymi esejami, dyskusjami i sukcesami. Po kilku spotkaniach tutor poznaje się ze studentem, nawiązuje się więź i stopniowo rośnie zaufanie. Uwagi tutora przyjmowane otwarcie, a studenci chętniej czytają podsuwane teksty i po prostu lepiej piszą. Czerpią z tego satysfakcję i sprawiają wrażenie zadowolonych z siebie. To wspaniałe doświadczenie dla tutora. Z czasem tutor i student stają się zgraną parą, nierzadko zaprzyjaźnioną.

(…)

Wyzwania
Projekt WISE oraz spotkania tutorskie musiały znaleźć swoje odzwierciedlenie w planach studiów. Należało jak najszybciej określić efekty kształcenia w ramach Krajowych Ram Kwalifikacji. Niestety uczelniany system KRK nie przewiduje wydziałowych efektów kształcenia, zatem sylabus WISE tutoriali należało ułożyć dla każdego z kierunków Wydziału oddzielnie, w efekcie czego sylabusy te nie są identyczne. Ponadto w uczelnianym planie zajęć nie ma opcji zajęć indywidualnych. Jako typy zajęć figuruje wykład, ćwiczenia, seminarium, konwersatorium itd. Do tej pory zajęcia indywidualne nie były prowadzone na uczelni w ramach regularnych zajęć. Zatem w planie studiów tutoriale zapisane są jako typ zajęć: konwersatorium, 8 godzin.

Podobny problem wystąpił z ustanowieniem grupy dziekańskiej WISE. Uczelniany system informatyczny nie przewiduje opcji uformowania grup międzykierunkowych, zatem studenci WISE nie stanowią w systemie jednej grupy, a podzieleni są sztucznie według przynależności do kierunku.

Te i inne problemy nie zostały przewidziane, a wymagają wiele godzin konsultacji, negocjacji i pracy, aby formuła WISE funkcjonowała formalnie i była częścią systemu uczelnianego. Niestety tego w pełni nie udało się osiągnąć i formalizacja WISE to pasmo kompromisów.

Celem projektu WISE jest wzrost jakości kształcenia, jak i poziom satysfakcji studentów ze studiowania. Ta idea przyświecała pomysłodawcom. Jednak wyzwaniem jest w codziennej pracy realizować tę ideę w oparciu o metodę, którą pracuje się pierwszy raz. Brak doświadczenia w pracy indywidualnej opartej na głębokiej relacji z wykorzystaniem nowych narzędzi jest czasami stąpaniem po omacku. W edukacji nie ma drogi na skróty – wszystko jest kwestią doświadczenia i wymaga czasu. Zespół WISE jest przekonany, że trudy pierwszej edycji tutoriali przyniosą długofalowe efekty i zaprocentują w kolejnych edycjach programu.

Studenci również nie są przyzwyczajeni do formuły tutoriali i do pracy indywidualnej. Aplikując na program nie byli przygotowani na wysiłek związany z przygotowywaniem esejów tutorskich. Nie jest to łatwe zadanie dla studentów, którzy do tej pory na studiach najczęściej nie składali żadnych pisemnych prac. To kolejna rzecz na którą tutorzy nie byli przygotowani.

(…)
Zespół WISE zdaje sobie sprawę, że większość efektów pozostaje ukryta dla tutorów. Owszem, widzimy, że studenci lepiej piszą, są bardziej świadomi swoich zainteresowań i wiedzą jak je chcą rozwijać. Ostatecznie jednak tutoring być może zaprocentuje w ich późniejszym życiu ciekawością świata, szerokimi horyzontami, umiejętnością prezentowania opinii i konstruowania argumentów, odpowiedzialnością i pracowitością.

Zwieńczeniem programu WISE będzie dla każdego ze studentów prezentacja wybranego eseju i jego publiczna obrona przed gronem profesorów UEK stanowiących nowopowołaną Radę WISE. W roku akademickim 2014/2015 Dziekan Wydziału Ekonomii i Stosunków Międzynarodowych powołał Radę Programową WISE w skład której weszło grono wybranych profesorów Wydziału. Publiczna obrona eseju będzie sprawdzianem nabytych umiejętności i rodzajem końcowej ewaluacji efektów programu.

Po niespełna roku należy stwierdzić, że WISE to trudna droga, związana z ogromną ilością pracy koncepcyjnej, dydaktycznej i administracyjnej. Jednak WISE buduje przestrzeń nowej jakości edukacji wyższej, zindywidualizowanej, spersonalizowanej i elitarnej. Taka przestrzeń jest potrzebna i jest owocna. Jak ujęła to jedna ze studentek WISE: „zawsze się czymś interesowałam na uczelni, wiele tematów wykładów mnie pociągało. Ale byłam z tym sama. Teraz ktoś mi towarzyszy i mogę te zainteresowania rozwijać. To spora frajda i satysfakcja.”

Całość artykułu dostępna w książce: Tutoring. Teoria, praktyka, studia przypadków pod red. P. Czekierdy, B. Fingasa i M. Szali, Wyd. Wolters Kluwer.

Tutoring na Uniwersytecie Ekonomicznym

Collegium Wratislaviense

inspirujemy do wielkości

Strona www.cw.edu.pl korzysta z plików cookies w celach statystycznych. Ustawienia przechowywanych plików cookies możesz w każdej chwili zmienić (dowiedz się jak). Korzystając z tej strony zgadzasz się na wykorzystywanie ciasteczek.